Der, die, das — artiklni otdan keyin emas, ot bilan birga o'rganing

Maktabda nemis tilini o'qigan har qanday odamdan nimani boshqacha qilgan bo'lardingiz, deb so'rang — ko'pchiligi bir xil javob beradi: artiklni birinchi kundanoq o'rganardim. Artikl qiyin bo'lgani uchun emas. Artiklsiz yodlangan otni keyinroq qaytadan o'rganishga to'g'ri keladi — u paytga kelib esa noto'g'ri aytish allaqachon odatga aylangan bo'ladi.

Artikl nega kutib turolmaydi

Nemis, fransuz, ispan, italyan, portugal va niderland tillarida har bir otning grammatik jinsi bor. O'zbek tilida bunday kategoriya yo'q, shuning uchun bu tushuncha sizga yangi bo'lishi mumkin. Jins bezak emas. Artiklni u belgilaydi, bu tillarning ko'pida esa ot yonidagi sifatlarning qo'shimchalarini va unga qaytib ishora qiladigan olmoshlarni ham.

Eng og'ir holat — nemis tili: uchta jins, der, die va das, otning o'zida esa qaysi biri ekanini ko'rsatadigan belgi deyarli yo'q. Der Löffel (qoshiq), die Gabel (vilka), das Messer (pichoq) — dasturxondagi uchta buyum, uchta jins. Bu yerda izlab topiladigan mantiq yo'q. Faqat juftlik bor — artikl + ot, va u bitta birlik sifatida yodlanadi.

Messerni avval, artiklini keyin o'rgansangiz, xotirangizda bir-birini topishi kerak bo'lgan ikki narsa paydo bo'ladi: so'zning o'zi va u haqidagi bir fakt. Boshidanoq das Messer deb o'rgansangiz, xotira bitta bo'ladi, va so'zni har aytganingizda artikl u bilan birga chiqadi. Butun dalil shu.

Mullawo artiklni kartochkaga qanday chiqaradi

Artikl ot oldida turadigan oltita tilda — nemis, fransuz, ispan, italyan, portugal va niderland — Mullawo uni kartochkada so'z oldiga yozadi: die Hand, la main, la mano, de hand. U o'zingizning tilingiz tomonida emas, o'rganayotgan tilingiz tomonida chiqadi: ingliz tilini o'rganayotgan nemisga o'z so'zi oldida die kerak emas.

Artikl jins belgisidan hisoblab chiqarilmaydi, har bir so'z uchun alohida saqlanadi, chunki bu tillar har doim ham oddiy qoidaga bo'ysunavermaydi:

• Fransuz tili unli tovush oldida unlini tushirib qoldiradi: la eau emas, l'eau, l'arbre.
• Italyan tili z va s + undosh oldida lo ishlatadi: lo zio, lo studente.
• Ispan tili urg'uli a bilan boshlanadigan ayol jinsidagi otlar oldiga el qo'yadi: el agua, el águila — so'z baribir ayol jinsida qoladi, ko'plikda ham las aguas.

Bularning hammasi har bir so'z uchun bir marta hal qilingan, shuning uchun kartochka til egasi haqiqatan aytadigan shaklni ko'rsatadi. Rumin va bolgar tillari ro'yxatda yo'qligining sababi bor: ularda aniq artikl otning oxirida turadi (casa, книгата), demak so'z oldiga yozadigan hech narsa yo'q.

Artikllar sukut bo'yicha yoqilgan. Yalang'och otni ko'rmoqchi bo'lsangiz — masalan, jinslarni allaqachon biladigan tilda tezgina takrorlab chiqish uchun — Sozlamalarda «Artikllarni ko'rsatish» degan almashtirgich bor.

Taxminning ko'p qismini hal qiladigan qoidalar

Dastlab uchraydigan so'zlarda jins tasodifiydek tuyuladi, uzun so'zlarda esa unchalik emas. Bir hovuch qo'shimcha otlarning katta qismini hal qiladi, ularni erta bilib olish foydali:

Nemis tili

• die — -ung, -heit, -keit, -schaft, -ion bilan tugaydigan deyarli barcha otlar: die Zeitung, die Freiheit, die Mannschaft, die Nation.
• das — -chen va -lein bilan yasalgan har bir kichraytma shakl: das Mädchen (qiz — ha, o'rta jinsda), das Brötchen.
• der — biror ish qiladigan odamni bildiruvchi -er li otlarning ko'pi: der Lehrer, der Fahrer.
• Ko'plikdagi artikl uchala jins uchun ham die.

Ispan va portugal tillari — -o odatda erkak jinsi, -a odatda ayol jinsi, istisnolar esa shunchalik kamki, ularni istisno sifatida yodlab olsa bo'ladi: el día, la mano, el problema; o dia, a mão, o problema.

Fransuz tili — -tion, -té va -ure ayol jinsiga moyil (la nation, la liberté, la voiture); -age va -ment erkak jinsiga (le fromage, le moment). Qonun emas, lekin ishonchli taxmin.

Niderland tili — de umumiy jins va otlarning ko'pini qamraydi; het — o'rta jins, ozchilikda, va -je bilan yasalgan har bir kichraytma shakl shuni oladi: het huisje, het meisje.

Bu qoidalar — sug'urta, usul emas. Juftlikni yodlang; qoidadan esa uzun so'zga birinchi marta duch kelganingizda foydalaning.

Artikl bilan birga ovoz chiqarib ayting

Artikl ko'zga oson tashlanadi va oson e'tibordan chetda qoladi. Kartochka ag'darilganda uni bir butun qilib ovoz chiqarib o'qing — Messer emas, das Messer — va qanday aytilishini eshitish uchun karnayni bosing. Artikli bilan ko'p marta eshitilgan so'z artiklsiz qulaqqa g'alati eshitila boshlaydi, sizga aynan shu tuyg'u kerak: til egalari jinsni birorta qoida yodlamasdan shu tarzda «bilishadi».

Bu bilan nima qilish kerak

1. Artikllarni o'chirmang. der, die yoki dasni grammatika emas, so'zning birinchi bo'g'ini deb qabul qiling.
2. Otni to'g'ri, artiklni noto'g'ri aytsangiz, Deyarli deb javob bering — haqiqatan shunday, va jadval so'zni toza javobdagidan sal ertaroq qaytaradi.
3. Yuqoridagi qo'shimchalarni bir oqshomda bir marta o'rganib oling. Har safar yangi uzun ot chiqqanda ular o'zini oqlaydi.