Der, die, das — artikli atdan soň däl, at bilen bile öwreniň

Mekdepde nemes dilini okan islendik adamdan nämäni başgaça ederdiňiz diýip soraň — köpüsi şol bir jogaby berer: artikli ilkinji günden öwrenerdim. Artikl kyn bolany üçin däl. Artiklsiz ýat tutulan aty soňrak täzeden öwrenmeli bolýar, oňa çenli bolsa ony nädogry aýtmak eýýäm endige öwrülýär.

Artikl näme üçin garaşyp bilmeýär

Nemes, fransuz, ispan, italýan, portugal we niderland dillerinde her atyň grammatik jynsy bar. Türkmen dilinde beýle kategoriýa ýok, şonuň üçin bu düşünje size täze bolup biler. Jyns bezeg däl. Artikli şol kesgitleýär, bu dilleriň köpüsinde bolsa atyň ýanyndaky sypatlaryň goşulmalaryny we oňa yzyna salgylanýan çalyşmalary hem.

Iň agyr ýagdaý — nemes dili: üç jyns, der, die we das, atyň özünde bolsa haýsysydygyny görkezýän alamat diýen ýaly ýok. Der Löffel (çemçe), die Gabel (wilka), das Messer (pyçak) — saçakdaky üç zat, üç dürli jyns. Bu ýerde gözläp tapara logika ýok. Diňe jübüt bar — artikl + at, we ol bir bütewi zat hökmünde ýat tutulýar.

Messer sözüni ilki, artiklini soň öwrenseňiz, ýadyňyzda biri-birini tapmaly iki zat peýda bolýar: sözüň özi we ol barada bir fakt. Başdan das Messer diýip öwrenseňiz, ýatda bir zat bolýar, we sözi her aýdanyňyzda artikl onuň bilen bile çykýar. Ähli delil şundan ybarat.

Mullawo artikli karta nähili çykarýar

Artikl atyň öňünde durýan alty dilde — nemes, fransuz, ispan, italýan, portugal we niderland — Mullawo ony kartda sözüň öňünde ýazýar: die Hand, la main, la mano, de hand. Ol öz diliňiziň tarapynda däl, öwrenýän diliňiziň tarapynda görünýär: iňlis dilini öwrenýän nemese öz sözüniň öňünde die gerek däl.

Artikl jyns belgisinden hasaplanyp çykarylmaýar, her söz üçin aýratyn saklanýar, sebäbi bu diller hemişe ýönekeý düzgüne boýun bolup durmaýar:

• Fransuz dili çekimli sesiň öňünde çekimlini taşlaýar: la eau däl-de, l'eau, l'arbre.
• Italýan dili z we s + çekimsiziň öňünde lo ulanýar: lo zio, lo studente.
• Ispan dili basymly a bilen başlanýan aýal jynsly atlaryň öňünde el goýýar: el agua, el águila — söz şonda-da aýal jynsynda galýar, köplükde-de las aguas.

Bularyň hemmesi her söz üçin bir gezek çözülen, şonuň üçin kart dil eýesiniň hakykatda aýdýan görnüşini görkezýär. Rumyn we bolgar dilleriniň sanawda ýoklugynyň sebäbi bar: olarda kesgitli artikl atyň ahyrynda durýar (casa, книгата), diýmek sözüň öňünde ýazara zat ýok.

Artikller deslapky ýagdaýda açyk. Ýalaňaç aty görmek isleseňiz — meselem, jynslary eýýäm bilýän diliňizde çalt gaýtalap çykmak üçin — Sazlamalarda «Artiklleri görkez» diýen düwme bar.

Çaklamanyň köp bölegini çözýän düzgünler

Ilkinji duş gelýän sözlerde jyns tötänleýin ýaly görünýär, uzyn sözlerde bolsa beýle däl. Bir gysym goşulma atlaryň uly bölegini kesgitleýär, olary ir bilip goýmak peýdaly:

Nemes dili

• die — -ung, -heit, -keit, -schaft, -ion bilen gutarýan atlaryň diýen ýaly hemmesi: die Zeitung, die Freiheit, die Mannschaft, die Nation.
• das — -chen we -lein bilen ýasalan her bir kiçeltme görnüşi: das Mädchen (gyz — hawa, orta jynsda), das Brötchen.
• der — bir iş edýän adamy aňladýan -er bilen gutarýan atlaryň köpüsi: der Lehrer, der Fahrer.
• Köplükdäki artikl üç jyns üçin hem die.

Ispan we portugal dilleri — -o adatça erkek jynsy, -a adatça aýal jynsy, kadadan çykmalar bolsa şeýle az welin, olary kadadan çykma hökmünde ýat tutsa bolýar: el día, la mano, el problema; o dia, a mão, o problema.

Fransuz dili — -tion, -té we -ure aýal jynsyna ýykgyn edýär (la nation, la liberté, la voiture); -age we -ment erkek jynsyna (le fromage, le moment). Kanun däl, ýöne ygtybarly çak.

Niderland dili — de umumy jyns, atlaryň köpüsini öz içine alýar; het — orta jyns, azlykda, we -je bilen ýasalan her bir kiçeltme görnüşi şony alýar: het huisje, het meisje.

Bu düzgünler — ätiýaçlyk, usul däl. Jübüti ýat tutuň; düzgüni bolsa uzyn söze ilkinji gezek duş gelende ulanyň.

Artikli bilen bile sesli aýdyň

Artikl göze aňsat ilýär we aňsat hem üns berilmän galýar. Kart agdarylanda ony bir bütewi zat hökmünde sesli okaň — Messer däl, das Messer — we nähili aýdylýandygyny eşitmek üçin dinamige basyň. Artikli bilen köp gezek eşidilen söz artiklsiz gulaga ters eşidilip başlaýar, size hut şu duýgy gerek: dil eýeleri jynsy hiç bir düzgün ýat tutman şeýdip «bilýärler».

Muny bilen näme etmeli

1. Artiklleri ýapmaň. der, die ýa-da das sözüni grammatika däl-de, sözüň ilkinji bogny hökmünde kabul ediň.
2. Aty dogry, artikli nädogry aýdan bolsaňyz, Diýen ýaly diýip jogap beriň — hakykatdan-da şeýle, we tertip sözi arassa jogapdakydan azajyk irräk gaýtaryp getirer.
3. Ýokardaky goşulmalary bir agşamda bir gezek öwreniň. Täze uzyn at çykan her gezek olar özüni ödär.